X
تبلیغات
معماری

مقدمه:

کاخ چهلستون از کاخ های دوره ی صفویه است که به دستور شاه طهماسب بنا گردید. شاه به دلیل حملات عثمانی تصمیم به انتقال پایتخت از تبریز به قزوین گرفت. به همین منظور اراضی مرسوم به زنگی آباد از میرزا شرف جهان خریداری شد و معماران برگزیده کشور فراخوانده شدند تا باغی به شکل مربع با طرح شطرنجی بسازند و در میان آن عمارت های عالی و تالار و ایوان ها و حوض های زیبا بنا کنند. چهلستون به همراه سر در عالی قاپو که یکی از درهای هفت گانه ارگ سلطنتی بوده تنها بناهای باقی مانده از آن دوران با شکوه می باشد. این بنا در دوره قاجاریه توسط سعد السلطنه فرماندار وقف قزوین مرمت و باز سازی شد و چهلستون تمام گرفت. و به عنوان مرکز حکومت قزوین قرار گرفت و این کاخ به عنوان الگوی ساخت بنای هشت بهشت اصفهان مورد استفاده قرار گرفت.

معرفی بنا:

عمارت چهلستون ساختمان هشت گوش می باشد که در دو طبقه به مساحت  بنا گردیده است. نقشه بنا دارای طرحی با محورهای صلیبی و برون گرا می باشد طبقه اول دارای سالن وسیعی است که در چهار گوشه آن 14 اتاق با هندسه متفاوت از هم وجود دارد.

دارای 4 ایوان است که در گذشته باز بوده و جریان هوای مطلوبی از آن عبور کرده ولی امروزه برای محصور کردن و حفظ تزئینات پنجره بسته شده است از نظر معماری طوری ساخته شدهع است که در تابستان هوای مطلوبی در داخل آن جریان داشته شیب در ورودی آن باعث می شود که جریان هوا به مرکز هدایت شود. رواقی با ستون های آجری و قدس های نیم بیضی گرداگرد این طبقه بنا گردیده از اره سازی آن با سنگ و بقیه با آجر است.

 

تقریباً تمام بنا از نقاشی پوشیده شده که مطعلق به دوران صفوی و قاجاریه می باشد. سقف طبقه اول دارای مقرنس زیبایی است و در کف آن یک حوض وجود دارد که در شمال و جنوب بنا هم نظیر این حوض موجود بوده است و جریان آب موجود باعث شده هوای مطلوبی داخل بنا جریان داشته باشد البته در امروز فقط حوض مرکزی و جنوبی باقی مانده است و مرمت شده است اما حوض شمالی از بین رفته است و جریان آب آن نیز برای جلوگیری از رطوبت بنا قطع شده است.

کاربرد چهلستون در گذشته:

 

این عمارت اکثراً در دست فرماندهان بوده اند گذرانده شده اداره مذبور در طرف شمال شرقی این عمارت با فاصله تقریبی صد گام بیمارستانی احداث کرده که اکنون هیچ اثری از آن نیست. از سال 1300 هـ.ق به بعد این عمارت در دست فرماندهان و فرمانداران بوده است و برخی تغییراتی در آن داده اند که یکی تغییر راهروی طبقه بالاست و دیگری دو اطاق کوچک از تالار جدا کرده طبقه زیرین ظاهراً مخصوص آبدارخانه بوده است.

معرفی عناصر بنا:

این کاخ نمونه ارزنده از تنوع معماری دوران صفویه است و بنای هشت گوش نامنظم بر سکوی 30 cm است. اطراف ایوان دارای ستون های استوانه ای آجری با قوس های نیم بیضی می باشد. تقریباً تمام نمای بنا از نقاشی پوشیده شده است. سالن مهم ترین و زیباترین قسمت ساختمان است که سطح وسیعی دارد و دهانه هایی که این سالن را به ایوان ها متصل می کند دارای قوس جناقی بوده و در دوره دوم قوس کند روی آن زده شده که دارای نقاشی های – زیبایی است سپس در دوره قاجار با قوسی دایره ای با دهانه بزرگ تر پوشانده شده است. که این قوس هم دارای نقاشی است.

 

 

طبقه دوم:

 عبارت است از یک تالار و 4 گوشواره در چهار طرف که یکی از گوشواره ها برای راه پله استفاده می شود. تالار دارای 4 شاه نشین است و به احتمال زیاد در تعمیرات بعدی ابعاداد آن تغییر کرده و طبقه دوم از تزئینات و نقاشی هایی پوشیده شده که غیر از چند تابلو چیزی از آن باقی نمانده است.

در دوران صفویه از آبرنگ استفاده می کردند و رنگ ها ملایم بود ولی در دوران قاجار از رنگ های گیاهی استفاده می کردند و رنگ ها کمی تندتر بود. نقاشی های این دوره مینیاتور می باشد. بطور کلی از ویژگی های مهم این کاخ وجود نقاشی های روی دیواره بوده و توازن رنگی و کمپرزیسیون و عدم پرسپکتیو در این نقاشی ها می باشد.

ساختمان اشکوب دوم یک تالار بزرگ مرتفعی است که از هر سمت اورسی های پهن پنج شمسه بلندی در وسط داشته در جانبین آن کار گذارده اند.

راه طبقه دوم در گذشته از مشرق بوده حال از طرف شمال راه باز کرده اند. هر دو اشکوب عبارت دارای غلام گردش است، در طبقه زیرین ستون و طاق آجری و اشکوب بالا را تیرهای چوبی صاف و ظریف کار گذارده اند. طبقه دوم شامل غلام گردش و تالار قاب است و پوشش آن خر پشته می باشد از 1330 هـ. ق به بعد این باغ و عمارت به اختیار اداره ژاندارمری که فرماندهان آن ها افسران سوئدی بوده اند گذارده شد. همانطور که در چنین ساختمان های حیاط دار بزرگی مرسوم بوده است و سالن های گنبدی که به وسیله ورودی های جانبی به ایوان ها دسترسی دارند. وجود دیوارهای خالی یا سالن های طویل و باریک و مستطیل شکل در یک یا بیش از یک سری حیاط، هر دو غیر عادی هستند. تاریخ موزه کلاه فرنگی موزه قزوین به زمان صفویه یعنی از زمانی که قزوین پایتخت بوده می رسد پس از آن با گذشت زمان کم کم رو به ویرانی گذاشته تا اینکه در دوره قاجاریه سعد السلطنه فرماندار قزوین آن را تعمیرات اساسی نمود و آن را چهلستون خوانده است.

موقعیت بنا:

عمارت کلاه فرنگی شاه طهماسب اول کعروف به چهلستون دارای باغ بزرگی بوده و حلول آن از خیابان واقع در شمال سبزه میدان کنونی تا حیاط نادری و عرض آن نیز از جلوی اداره پست تا دیوار غربی شعبه بانک ملی امتداد داشته ولی مقدار زیادی از باغ مزبور داخل خیابان ها شد و بخش بزرگی از بنا به سبز میدان بر گردش گاه عمومی اختصاص یافته است.

شیوه های معماری و سبک شناسی

عمارت چهلستون قزوین سبک اصفهانی دارد. شیوه های اصفهانی دو دوره دارد دوره اول کمی پیش تر از صفویه از زمان قره قویونلوها تا اواخر زمان محمد شاه (حدود 1360 هـ. ق) و در دوره دوم یا انحطاط تا مدت ها بعد از این که تهران و شهرهای نزدیک تحت تأثیرات این انحطاط قرار می گیرند بوده است.

در گوشه کنار ایران و شهرهایی که هنوز تحت این نفوذ قرار نگرفته بودند، بناهایی به خصوص مسکونی در بهترین طرح ها ساختهه شده اند بعد از این دیگر شیوه های جانشین آن نشده است و هر قدر هم که سعی شد تا این رشته هنری  پاره شده را درست کنند موفق نشدند. عمارت چهلستون به فرم یک کوشک است. کوشک عبارت است از بینایی با یک فضایی که چهار ایوان در اطراف و چهار برج در گوشه های آن واقع شده است و اطراف آن را، راهروی مسقف ستون دار احاطه کرده است.

خصوصیات سبک اصفهانی

سادگی: پلان ها و طرح ها خیلی ساده می شوند، اغلب چهار گوش (مستطیل یا مربع) هستند و یا کلاً شکل هندسی شکسته دارند ولی آنچه را به طور مثال در شیوه های آذری (تو رفتگی و بیرون آمدگی در پلان) در تعداد زیادی از بناها مشاهده کردیم در اینجا  نمی بینیم. همینطور علاوه بر شکل های ذکر شده از مربع و مستطیل گوشه پخ  نیز استفاده می کردند. این سادگی در نما به حد اعلای خود می رسد.

اورس های چهلستون

کف بنا در گذشته آجر فرش بود ولی امروزه با سفالهایی که سفارش میراث فرهنگی برای مرمت بنا بوده پوشیده شده است.

دسترسی طبقه بالا و پایین از راه پله شرقی بوده که امروزه مسدود گردیده و از راه پله شمالی مسیر می باشد. این راه پله در گذشته آجر فرش بوده ولی امروزه با سنگ مرمر مرمت شده.

سالن بالا دارای اورسیهای زیبایی است که شیشه های رنگی آن از آلمان تهیه شده و در حالت باستان شناسی چهار فصل را بیان می کند.

سبز ← بهار         قرمز ← تابستان      زرد ←خزان پاییز        آبی ← زمستان

از خصوصیات این اورسی ها این است که از داخل بیرون مشخص بوده ولی از بیرون داخل دیده نمی شود ایات و کلمات قرآنی نیز در این اورسی ها دیده می شود نظیر علی ولی الله- محمد رسول الله.

گره شش و دوازده . درودگری- دور زمینه ای- قوس نیم بیضی.

- قوس نیم بیضی

قوس نیم دایره باربر می باشد به شرط اینکه غلت دور (شکرگاه) کاملاً در مهار باشد (چنانچه در طرف دور قوس دیوار باشد) قوسی دار مقاومت فراوان می باشد.

شعاع این قوس به اندازه  دهانه بوده که از روی محور فقط به طرفین ترسیم می گردد.

از مواردی که این نوع قوس را در نما کار برده اند ساختمان اداره کشاورزی قزوین را می توان نام برد. این نوع قوس از قوسی های کاربردی زمان قاجار می باشد.

مقرنس ها  (یزدی بندی)

 

پنج او هفت تند

 

قوس شاخ بزی

قوس کمانی

ویژگی های بنا:

ویژگی های چهار گانه شایان توجه این ساختمان مربوط عبارتند از:

1- ابعاد وسیع (حیاط دو گانه سفید اب به ابعاد 86 متر در 47 متر)

2- استفادة جدید از ایوان ها تنها در محورهای طولانی و نه در مکان های صلیبی.

3- چندین باغ دیوار کشی شده که هر یک ساختاری متفاوت داشته اند.

4- ساختمان ها به گونه ای استراتژیک در چنین مکانهایی واقع شده اند.



تاريخ : چهارشنبه یازدهم اردیبهشت 1392 | 11:41 | نویسنده : ادریس احمدی |

 

برای شناخت هر پدیده ای درجهان واقع لازم است ابتداازآن تعریف مناسب ونسبتاً جامعی داشته باشیم ، چرا که بدون دانستن تعریفی مناسب ازآن نمی توان به کنه پدیده پی برد وآن رابه خوبی درک نمود.

img/daneshnameh_up/6/68/0008n101.jpg

مردم عامی درکلامی ساده زلزله راحرکت ناگهانی زمین ناشی ازخشم نیروهای ماوراء الطبیعه وخدایان می دانند که بر بندگان عاصی وعصیــــــانگر خودکه نافرمانی خداخود را نموده ومرتکب گناهان زیادی شده اند می داننــد .

اگر چه امروزه با گسترش دانش تجربی این تعریف در زمره اباطیل وخرافات قرارگرفته ،ولی هنوز در جوامع ومردم کم دانش وجاهل مورد قبول است.

درفرهنگ تک جلدی عمید زلزله را با فتح حروف‌‌ ‍‍‍‍‎‏« زَ» و « لَ » یعنی زَلزلَه برخلاف آنچه در زبان عامه مردم رایج است ، آورده ومی نویسید :

« زمین لرزه ، لرزش وجنبش شدید ویا خفیف قشر کره زمین که به نقصان درجه حرارت مواد مرکزی واحداث چین خوردگی وفشار یادر اثر انفجارهــای آتشفشانی بوقوع می رسد .»

در فرهنگ جغرافیا تالیف پریدخت فشارکی وهمچنین در فـــــرهــــنـگ جغرافیائی تالیف مهدی مومنی تعریفی مشابه هم به گونه زیر ارائه شده است:

«جنبش یا تکان پوسته زمین که به صورت طبیعی ناشی از زیر پوسته زمین است بعضی وقتها زلزله باعث تغییراتی در سطح زمین می شود ، اما اغلب زیان بوجود آمده ناشی ازتکان ها فقط محسوس است وممکن است زلزله بوسیلــــه یک انفجار آتشفشانی بوجود آید. زلزله در حقیقت در بیشتر نواحی آتشفشانی امری عادی است واغلب قبل ویا همزمان با انفجار اتفاق می افتد . اصل زلزلـــه تکتونیکی است واحتمالاً وجود یک شکست لازمه آن است . موجهای زلزلـــه دست کم در سه جهت اتفاق می افتد ودر یک مسافت قابل ملاحظه از مکــــان اصلی بطور جداگانه حس می شوند . وقتی امواج زلزله ازمکانی می گـــــــذرد زمین وساختمانها می لرزند وبه جلووعقب می روند .بالاترین زیان ناشی اززلزله همیشه در مرکز زلزله یعنی جائی که حرکت بالاوپائین است نیست امـــــــــا در مکانــــهائی که موجهای زلزله بصورت مایل به سطح می رسد ونزدیک مرکــز زلزلــــه باشند دارای بالاترین زیان می باشند .یک زلزله شدید معمولاً بوســـیله یکسری دیــــگر ازتکانها همراه می شود .زلزله ای که که در نزدیک یازیردریا اتفاق مـــــی افتد سبب حرکات شدیدآبها شده وبعضی وقتها امواج بــــــزرگی ازآن ناشی مـــی شود ودر مسافت زیاد این امواج ادامه پیــــدا می کنند وگاهگاهی باعث تلفات جــبران ناپذیر ومرگ ومیرمی شوند .طغیان نواحی ساحلی بیشتراز خود زلزلـــه بــــاعث خسارت می شوند ، در نواحی آتشفشانی زلزله عملاً هر روز اتفاق می افتـــد. به عنوان مثال در هاوائی هرساله صدهاتکانهای کوچک ثبت می شوند .»

تاريخ : چهارشنبه یازدهم اردیبهشت 1392 | 11:37 | نویسنده : ادریس احمدی |
  • قالب میهن بلاگ
  • قالب بلاگ اسکای